4.2.3. fdisk kullanýmý

Sabit diskinizde Linux bolümü yaratmak için "fdisk" programýnýn Linux sürümünü kullanaca[ýz. Root olarak baðlandýktan sonra þu komutu kullanýn.

fdisk <sürücü>

Burada <sürücü>* Linux bölümünü yaratmak istediðiniz sürücünün adýdýr.
Sabit sürücü adlarý þunlardýr:

* /dev/hda Birinci IDE sürücüsü

* /dev/hdb Ýkinci IDE sürücüsü

* /dev/sda Birinci SCSI sürücüsü

* /dev/sdb Ýkinci SCSI sürücüsü

Örneðin birinci SCSI sürücüsünde Linux bölümü yaratmak istiyorsanýz þu
komutu kullanýn.

fdisk /dev/sda

Eðer "fdisk" 'i herhangi bir seçenekle beraber kullanmýþsaanýz "fdisk /dev/hda" yazmýþ sayýlýrsýnýz.

Linux bölümünü sisteminizdeki ikinci sürücüde yaratmak istiyorsanýz fdiski çalýþtýrýrken seçenek olarak sadece* IDE sürücüler için /dev/hdb* SCSI sürücüler için de /dev/sdb belirtin.

Linux bölümlerinizin hepsi ayný sürücü üzerinde olmak zorunda deðildir. Örneðin kök dosyasistemi (filesystem) bölümünü /dev/hda üzerinde* takas (swap) bölümünü de /dev/hdb üzerinde yaratmak isteyebilirsiniz. Bunu gerçekleþtirmek için fdisk'i her bir sürücü için birer defa çalýþtýrmanýz yeterli olacaktýr.

Fdisk'in kulanýmý gayet kolaydýr. "p" komutu sabit diskinizin þu andaki bölümlenme tablosunu gösterir. "n" komutu yeni bir bölüm yaratýr ve "d" komutu da bir bölümü siler.

Linux'ta bölümler ait olduklarý sürücünün adý taban olarak adlandýrýlmýþtýr. Örneðin /dev/hda sürücüsündeki ilk bölüm /dev/hda1* ikinci bölüm /dev/hda2 gibi. Eðer herhangi bir mantýksal bölümünüz varsa onlar da /dev/hda5'ten baþlayarak /dev/hda6* /dev/hda7 gibi artarak adlandýrýlmýþtýr.

NOT: Linux dýþýndaki iþletim sistemlerinin bölümlerini Linux'un fdisk sürümünü kullanarak yaratmamalý veya silmemelisiniz. Yani MS-DOS sistemine ait bölümlerý Linux'un fdisk sürümüyle yaratmamalý veya silmemelisiniz; bunun yerine MS-DOS'un FDISK sürümünü kullanmalýsýnýz. Eðer MS-DOS bölümünü Linux'un fdisk sürümüyle yaratmaya çalýþýrsanýz* küçük bir ihtimalle de olsa MS-DOS bu bölümü tanýmayabilir ya da sistem açýlmayabilir.

Fdisk'in kullanýmýna bir örnek verelim. 61693 blok kullanarak yarattýðýmýz tek bir MS-DOS bölümü var ve diskin geri kalaný Linux için boþ durmakta. (Linux altýnda bir blok 1024 bayttýr. Dolayýsýyla 61693 bayt 61 megabayt civarýndadýr). Biri takas bölümüne* diðeri ise kök dosyasistemi'ne ait olmak üzere iki Linux bölümü yaratacaðýz.

Ýlk olarak þu andaki bölümlenme tablosunu görmek için "p" komutunu kullanacaðýz. Görülebileceði üzere /dev/hda1'de (/dev/hda daki ilk bölüm) 61693 blokluk bir DOS bölümü.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): p
Disk /dev/hda: 16 heads* 38 sectors* 683 cylinders
Units = cylinders of 608 * 512 bytes

Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/hda1 * 1 1 203 61693 6 DOS 16-bit >=32M

Command (m for help):
----------------------------------------------------------------------

Bu adýmdan sonra yeni bir bölüm yaratmak için "n" komutunu kullanacaðýz.
Linux kök bölümü 80 megabayt boyutunda olacak.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): n
Command action
e extended
p primary partition (1-4)
p
----------------------------------------------------------------------

Burada bize geniþletilmiþ mi yoksa birincil bir bölüm mü yaratacaðýmýz soruldu. Bir çok durumda eðer ki dört bölümden fazla kullanmayacaksanýz birincil bölüm kullanmak isteyeceksiniz. Daha fazla bilgi için yukarýdaki "tekrar bölümlendirme" konusuna bakýnýz.

----------------------------------------------------------------------
Partition number (1-4): 2
First cylinder (204-683): 204
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK (204-683): +80M
----------------------------------------------------------------------

Ýlk silindir bir önceki bölümün bittiði yerden sonra baþlamalýdýr. Bu durumda* /dev/hda1 203'üncü silindirde bitti. Dolayýsýyla yeni bölümümüz 204'üncü silindirden baþlamalýdýr.

Görülebileceði gibi eðer "+80M" yazým þekli kulanýlýrsa* bu 80 megabaytlýk bir bölümü simgeler. Benzer biçimde "+80K" da 80 kilobaytlýk bir bir bölümü ve "+80" de 80 baytlýk bir bölümü simgeleyecektir.

----------------------------------------------------------------------
Warning: Linux cannot currently use 33090 sectors of this partition
----------------------------------------------------------------------

Eðer bu uyarýyý görürseniz* gözardý edebilirsiniz. Bu uyarýnýn nedeni eski Linux dosyasistemlerinin 64 megabaytla sýnýrlý olmasýdýr. Ancak yani dosyasistemlerinde bu yoktur. Dört terabayt genisliginde bölüm yaratmak olanaklýdýr.

Bundan sonra /dev/hda3'te 10 megabaytlýk bir deðiþ-tokuþ bölümü yaratacaðýz.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): n
Command action
e geni
p primary partition (1-4)
p

Partition number (1-4): 3
First cylinder (474-683): 474
Last cylinder or +size or +sizeM or +sizeK (474-683): +10M
----------------------------------------------------------------------

Bölümlenme tablosunu tekrar görüntüleyelim. Bu bilgileri* özellikle her bölümün geniþliðini bir yere kaydetmeyi unutmayýn. Bu bilgilere daha sonra ihtiyacýnýz olacak.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): p
Disk /dev/hda: 16 heads* 38 sectors* 683 cylinders
Units = cylinders of 608 * 512 bytes

Device Boot Begin Start End Blocks Id System
/dev/hda1 * 1 1 203 61693 6 DOS 16-bit >=32M
/dev/hda2 204 204 473 82080 83 Linux native
/dev/hda3 474 474 507 10336 83 Linux native
----------------------------------------------------------------------

Dikkat ederseniz takas için ayýrdýðýmýz yerde "Linux native" yazmakta. Bu bölümün tipini "Linux swap" yapacaðýz ve bu sayede kurma programý da bu bölümü doðru tanýmýþ olacak. Bunu gerçekleþtirmek içinfdiskin "t" komutunu kullanacaðýz.

----------------------------------------------------------------------
Command (m for help): t
Partition number (1-4): 3
Hex code (type L to list codes): 82
----------------------------------------------------------------------

Eðer kod tiplerini listelemek için "L" komutunu kullanýrsanýz* göreceksiniz ki 82 Linux takas bölümünün kodudur.

Deðiþiklikleri kaydedip fdiskten çýkmak için "w" komutunu kullanýn. Deðiþiklikleri KAYDETMEDEN fdiski terketmek için de "q" komutunu kullanýn.

Fdiskten çýktýktan sonra deðiþikliklerin etkin hale geçmesi için sistem sizden* sistemi baþtan yüklemenizi isteyebilir. Ancak genelde fdiski kullandýktan sonra sistemi baþtan yüklemeye hiç gerek yoktur çünkü "Slackware" daðýtýmýndaki fdisk sürümü deðiþiklikleri sistem tekrar yüklenmeden etkin hale geçirecek kadar akýllýdýr.

4.3 Takas bölümünün hazýrlanmasý

4Mb veya daha az ana hafýzanýz varsa* fdisk yardýmýyla takas bölümü ayýrýn
ve kurulumdan önce aktif hale getirin. Eðer 4Mb'dan fazla ana hafýzasý olan bir bilgisayar üzerinde çalýþýyorsanýz takas bölümünü sadece ayýrýn* formatlama ve aktif hale getirme iþlemlerine gerek yoktur. Kurulum esnasýnda 'out of memory' hatasý ile karþýlaþýrsanýz bir takas bölümünü aktif hale getirip tekrar aþlamalýsýnýz.

Bir takas bölümünü oluþturmak için aþaðýdaki komutu kullanabilirsiniz:

# mkswap -c <bölüm> <boyut>

Yukarýda "bölüm"* herhangi bir disk bölümünü (örneðin /dev/hda3)* "boyut"
ise sözkonusu disk bölümünün blok cinsinden büyüklüðüdür. Örneðin* /dev/hda3 disk bölümü üzerinde 10336 blokluk bir takas alaný býrakmak
için*

# mkswap -c /dev/hda3 10336

yazýlýr. -c seçeneði yardýmýyla disk üzerindeki bozuk bloklarýn tespiti ve bir daha kullanýlmamak üzere iþaretlenmesi mümkün olur. Disk bölümü üzerinde takas iþlemini baþlatmak için þu komut kullanýlýr:

# swapon <bölüm>

Örnek olarak* takas alanýmýz /dev/hda3 bölümü üzerinde ise *

# swapon /dev/hda3

yazýlýr. Þu andan itibaren 10Mb büyüklüðünde ek takas hafýzamýz vardýr.

4.4 Yazýlýmýn yüklenmesi

Slackware daðýtýmýnýn yükleme iþi gayet kolaydýr. Setup komutu yardýmýyla
linux yüklemek için tüm iþlemler yapýlabilir.

fdisk (gerekiyorsa mkswap ve fdisk) komutlarýnýn ardýndan þu komutu ekrana
yazýn :

# setup

Bu andan itibaren ekrana renkli bir menü gelecek . Ok tuþlarý yardýmýyla
menüdeki sýrayý takip edebilirsiniz.

1. Addswap : fdisk ile ayýrdýðýnýz takas bölümünü uygun þekilde formatlar ve bu bölümü kullanýma açar. Setup yazýlýmý hangi disk bölümünün takas bölümü olarak kullanýldýðýný otomatik olarak bulacaktýr. Daha sonra (eðer
daha önce formatlamamýþsanýz) sözkonusu alaný formatlayacak ve bu takas
alanýný sistem belleðine ekleyecektir.

2. Source : Bu menü linux daðýtýmýnýn nerede aranmasý gerektiðini
belirler. Burada birden çok seçim karþýnýz çýkacaktýr. Disketten kuracaksanýz* hangi disket sürücü kullanacaðýnýz sorulacaktýr. Sabit disk üzerinden kurmayý planlýyorsanýz* linux daðýtýmýnýn hangi disk bölümünde olduðunu yazmalýsýnýz. CDROM yardýmýyla kurulum esnasýnda* daðýtýcý firmanýn verdiði dokümanlardan yararlanýn.

3. Target : LINUX'un hangi bölüme yükleneceðini belirler. Bu menüye
girildiði zaman LINUX'un disk formatýna (ext2) sahip tüm disk bölümleri
gösterilecek ve içlerinden hangisine LINUX kurulmasý isteneceði sorulacaktýr. Bu aþamadan sonra o disk bölümü* kullanýcý isterse formatlanacaktýr. Burada iki format seceneði vardýr. Bu seçeneklerin ikincisinde disk önce hatalar için tarancak daha sonra formatlanacaktýr. Eðer LINUX disk formatýnda baþka bölümler varsa bu bölümlerin kullanýlmasýnýn istenip istenmediði sorulacaktýr. Bu sayede diskhiyerarþisinin herhangi bir kýsmýný bu ek disk bölümleri üzerine kurmak mümkündür. Son olarak LINUX tarafýndan desteklenen baþka disk bölümleri varsa (Örneðin DOS) bu bölümlere LINUX altýndan eriþim yapýlmasýnýn
istenip istenmediði sorulacak ve bu bölümler için hiyerarþi içerisinde bir dizin atanmasý istenecektir.

4. Disksets : Yukarýdaki seçenekleri girdikten sonra sýrada yüklemeniz
gereken disket serileri vardýr. Setup* ne tür bir kurulum metodu izleyeceðinizi sorar. Eðer profesyonel bir kullanýcý deðilseniz 'normal' metodu seçin.

Sistem* her disk serisini tarayacak ve yazýlýmý kuracaktýr. Her paket için ekranda bir pencere açýlacak ve paket hakkýnda bilgi verilecektir. Sistem için gerekli tüm paketler kurulacak ve gerekli olmayanlar için kullanýcýdan onay istenecektir.

Kurulum esnasýnda oluþabilecek hata mesajlarýna karþýn uyanýk olun. En çok karþýlaþacaðýnýz hata mesajý 'device full' mesajý olup sabit diskte yer kalmadýðýný belirtir. Bu gibi durumlarda setup komutundan çýkýn (control-c yardýmýyla) ve daha az paket seçerek kuruluma tekrar baþlayýn. Diðer bir seçenek te fdisk yardýmýyla sabit disk bölümlerinizi tekrar yapýlandýrmak.

4.5 Kurulum Sonrasý

Herþey yolunda gittiyse* bilgisayar sizden 'standart açýlýþ disketi' yaratmak için izin isteyecektir. Bununla yeni linuxunuzu açabileceksiniz. Açýlýþ disketini oluþturabilmek için temiz yüksek yoðunluklu MS-DOS formatlý bir diskete ihtiyacýnýz vardýr. Bilgisayar istediði zaman disketi sürücüye yerleþtirin ve bir tuþa basýn.

Ardýndan bilgisayar sabit diske LILO (linux yükleyici) kurmak isteyecektir. LILO* linux sisteminizi ve diðer iþletim sistemlerini sabit disk üzerinden açmanýzý saðlar. Bunun için menüdeki seçenekleri takip edin.

Eðer "OS/2 Boot Manager" (OS/2 sistemi ile gelen önyükleyici) kullanýyorsanýz * LILO bu önyükleyici ile uyumlu çalýþmak üzere yeniden yapýlandýrýlabilir. Böylece OS/2 yükleyici üzerinden linux çalýþtýrabilirsiniz.

LILO kurmadan önce her türlü güvenlik önleminizi alýn. LILO'nun çalýþmadýðý durumlarda MS-DOS* linux veya diðer sistemlerini disketten disketten açabilmek için mutlaka açýlýþ disketleri yaratýn. Böylece LILO hata verip sistem açýlmazsa disketi kullanarak hatayý düzeltme þansýnýz olacaktýr.

Bu adýmdan sonra modem* fare ve diðer bazý konfigürasyonlar yapýlacaktýr.

4.6 Sistemin yeniden yüklenmesi

Makinayý kapatýn ve LILO kurmuþsanýz LILO üzerinden* yoksa disket üzerinden sistemi açýn. Herþey yolunda giderse sisteme root olarak girin. Artýk bir Linux'unuz var!

Sistemi LILO kullanarak açýyorsanýz* makinanýn açýlmasý sýrasýnda shift veya control tuþlarýna basýlý tutun. Burada bir açýlýþ istemiyle karþýlaþacaksýnýz. Tab tuþuna basarak hangi iþletim sistemiyle (MS-DOS* linux vs) devam edeceðinize karar verebilirsiniz.

Sistemin açýldýktan ve root olarak girdikten sonra ilk yapmanýz gereken iþlem kendinize bir kullanýcý hesabý açmanýz. Bunun için 'adduser' komutu kullanýlýr:

# adduser

Adding a new user. The username should not exceed 8 characters in length* or you may run into problems later.

Enter login name for new account (^C to quit): gorkem

Editing information for new user [gorkem]

Full Name: Gorkem Cetin
GID [100]: 100
Group 'users'* GID 100
First unused uid is 511

UID [511]: 511

Home Directory [/home/gorkem]: /home/gorkem

Shell [/bin/bash]: /bin/bash

Password [yeni-sifre]:

Information for new user [gorkem]:
Home directory: [/home/gorkem] Shell: [/bin/bash]
uid: [511] gid: [100]

Is this correct? [y/N]: y

Adding login [gorkem] and making directory [/home/gorkem]

Adding the files from the /etc/skel directory:
./.less -> /home/gorkem/./.less
./.lessrc -> /home/gorkem/./.lessrc
./.bash_logout -> /home/gorkem/./.bash_logout

Yeni kullanýcý hesabý açmak için kullanýlan 'adduser' komutu * kullanýcý ismi* isim ve soyad* GID (grup kimliði)* UID (kullanýcý kimliði) gibi birtakým sorular soracaktýr. Bu konularda deneyimli deðilseniz* UNIX sistem yönetimi hakkýnda bir kitap edinin.

Þimdi yeni hesabýnýzla sisteme girebilirsiniz. Alt F1 'den Alt F8 'e kadar olan tuþlarla birden çok ekranda (sanal ekranlar) ayný anda çalýþabilirsiniz. Yeni hesaplarýn ve root kullanýcýsýnýn þifresi 'passwd' komutu yardýmýyla eðiþtirilebilir.

Açýlýþ esnasýnda makinanýzýn ismi /etc/rc.d/rc.M dosyasýnda belirlenir. Bu dosyayý uygun þekilde deðiþtirerek makinanýzýn ismini de yeniden tanýmlayabilirsiniz. Makinanýzýn ilk ismi 'darkstar' olacaktýr. Eðer TCP/IP að üzerinde çalýþýyorsanýz* /etc/HOSTNAME dosyasýnýn içeriðini deðiþtirerek makina ismi de deðiþtirilebilir.

Bunlarýn dýþýnda konfigürasyon gerektiren birçok durum vardýr. Bunlar için
NET-2-NASIL dosyasýný iyice okumanýzý öneririm.

5. LILO konfigürasyonu

Eðer linux ve OS/2 ile birlikte ayný disk üzerinde çalýþmayacaksanýz* LILO'yu öncelikli yükleyici olarak diskinizdeki diðer iþletim sistemlerinin açýlýþýnda rahatlýkla kullanabilirsiniz. OS/2'nin kendine özgü önyükleyicisi olduðundan birincil önyükleyici olarak bunu kullanýn* LILO'yu ise linux açmak için çalýþtýrýn.

Slackware LILO kurulum iþlemi* bazý özel durumlar için yetersiz kalmaktadýr. Bu gibi durumlarda dosyanýn el yardýmýyla konfigürasyonu gereklidir.

LILO'yu deðiþtirmek için /etc/lilo.conf dosyasý üzerinde deðiþiklikler yapmalýsýnýz. Aþaðýda bir LILO konfigürasyon örneði görülüyor. Burada linux bölümü /dev/hda2 'de * MS-DOS bölümü ise /dev/hdb1'de (ikinci sabit diskin ilk bölümü) bulunuyor.

# LILO* /dev/hda üzerinde kurulacak.
boot = /dev/hda

# Linux yüklemek için
image = /vmlinuz # Çekirdeðin diskteki ismi /vmlinuzl
abel = linux # Buna "linux" ismini ver. (açýlýþ anýnda
# ekranda "linux" yazýsý görnür)
root = /dev/hda2 # Kök dosya sistemi olarak /dev/hda2 kullan.
vga = ask # VGA ekran modu için kullanýcýdan komut bekle.
append = "aha152x=0x340*11*7*1" # SCSI denetleyici için bunu ekleyin

# MS-DOS yüklemek için
other = /dev/hdb1 # MS-DOS bölümü
abel = msdos # "msdos" ismini ver.
table = /dev/hdb # ikinci sürücü için bölümlendirme tablosu

Yukarýda bir örneði görülen /etc/lilo.conf dosyasýnda gerekli deðiþiklik veya düzeltmeleri yaptýktan sonra /sbin/lilo dosyasýný root olarak çalýþtýrýn. Bu komut LILO önyükleyicisini sabit diske kuracaktýr. Bundan sonra her yeni çekirdek derlemenin ardýndan dosyada uygun deðiþiklikleri yapýp ayný komutu çalýþtýrmalýsýnýz.

Þimdi sistemi sabit disten tekrar açabilirsiniz. LILO* /etc/lilo.conf dosyasýndaki ilk iþletim sistemini yükleyecektir. Baþka bir sistemle açmak için önyükleme menüsünü ekrana getirmelisiniz. Bunun için makina açýlýrken shift veya kontrol tuþlarýna basýn. Ekrana bir açýlýþ istemcisi gelecektir:

Boot :

Burada ya açýlmasýný istediðiniz iþletim sisteminin ismini yazýn (ilk kurulum sýrasýnda MS-DOS veya linux)* ya da tab tuþuna basarak listeyi ekrana getirin.

OS/2 kullanabilmek için linux önyükleyicisini ikincil kullanmanýz gerekecektir. Linux'u OS/2 önyükleyicisinden açmalýsýnýz. Bunu yapmak için linux sabit disk bölümünü OS/2 fdisk kullanarak yaratýn. Ardýndan sözkonusu bölümü FAT veya HPFS olarak formatlayýn ki OS/2 tanýyabilsin.

Bundan sonra LILO'yu linux dosya sisteminin olduðu bölüme kurun. (yukarýdaki örnekte /dev/hda2). /etc/lilo.conf dosyasýnýn linux için kullanýlan satýrlarýnýn son durumu þu þekilde olacaktýr:

boot = /dev/hda2

image = /vmlinuz
label = linux
root = /dev/hda2

/sbin/lilo dosyasýnýn çalýþtýrýlmasýnýn ardýndan OS/2 önyükleyicisine linux bölümünü tanýtýn. Benzer yordamlarý* sorun çýkaran iþletim sistemleri için de kullanabilirsiniz.

6. Son söz

Diðer NASIL dokümanlarýna uygulanan tescil haklarýnýn tamamý bu dosya için de geçerlidir